درباره منطقی که فاز نمی دهد

پیش از هر چیز خدا به این دختر ننه دریا خیر بدهد که حرفی را میان انداخت که به بهانه اش بحثی مفید و جذاب درگرفته شد و خیلی خوشحالم از اینکه کم کم دبش دارد با بحثهای داغ، جانی می گیرد.

و اما بعد؛ درباره یادداشتهای قبلی ام باید توضیحاتی بدهم و شرح بیشتری درباره آنچه در ذهنم است بنویسم. گویا بعضی دوستان فکر می کنند این چیزهایی که من درباره منطق ارسطویی (و آن هم بخشی از آن) نوشته ام به معنای آن است که اصولا بحث منطقی و عقلانی را قبول ندارم و هر نوع استدلالی را تخطئه می کنم یا به تعبیر یاسر حرفم این است که "فلسفه باطل بود منطق دروغ"!
نخیر! اصلا و ابدا اینطور نیست. اتفاقا من به شدت با شبه برهان های احساسی و استدلال گریزی های اشراقی و اینطور چیزها مخالفم و اکثر بدبختی ها را هم از گور این قبیل عقلانیت گریزی ها می دانم.
آن چیزی که من با آن مشکل دارم  شیوه استدلال و استنتاج منطقی به شیوه ارسطویی و آن هم در باب مسایل اجتماعی است و نمی دانم از کجای چنین اعتقاد و ادعایی می توان نتیجه گرفت که من با استدلال عقلانی و حتی بحث منطقی مخالفم؟! چه کسی عقل را برابر نهاد  فلسفه و منطق گرفته است؟ و چه کسی ادعا می کند منطق منحصر در همین منطق ارسطویی است؟!

از آن سو، باید طبیعی باشد که وقتی  یک نفر مبناها و روش یک نوع شیوه استدلال را قبول ندارد هیچوقت برای رد و نقد آن شیوه، با همان فرضیات و مبناها وارد بحث نخواهد شد و از ورود به اتمسفر و زبانی که قبولش ندارد و نمی شناسدش، سرباز خواهد زد. (مسخره نیست که مثلا یک ماتریالیستِ اته ایست بر سر اینکه آیا یهودای اسخریوطی به عیسی خیانت کرد و یا به فرمان خود او، لو اش داد؛ با مدعی به بحث بشیند؟! گیریم که مدعی صد دلیل در آستسن داشته باشد...)

پارادایم در منطق ارسطویی، "هست" و "نیست"ِ مطلق است و تناقض میان این دو: یا باید باشد و یا باید نباشد، نه هرد و نه هیچ کدام. این چنین زیربنای مستحکم و قاطعی البته برای حصول به نتیجه، به خوبی قابل اتکاست ولی به همان میزان سخت و غیر قابل انعطاف هم هست. منطق ارسطو، منطق مرزبندی های قاطع است و حالات بینابینی را برنمی تابد: یا چنین است و یا چنین نیست (چقدر شبیه نظام های ایدئولوژیک!)
ولی متاسفانه دنیای اطراف ما، به خصوص هر چقدر که انسانی تر و اجتماعی تر مطالعه شود، هست و نیست های مطلق را برنمی تابد و یا بکار چندانش نمی آید. برای ما یافتن پاسخ و یا بهتر بگویم کنکاش درباره "چقدر" و "چگونه" خیلی مهم تر است از دانستن جوابهای قاطعی درباره هست و نیست و وجود و عدم.
بر پایه منطق ارسطویی، تنها سه مرز قطعی میان دنیای امتناع و امکان و وجوب می توان داشت و لاجرم دنیا را باید از این زاویه دید و اتفاقا در جدل (که یکی از اهداف غایی تنظیم منطق توسط ارسطو بود) با پرتاب هر موضوعی به یکی از این سه فضا، بحث را پیش برد و به مقصود رسید و البته فضای "ممکنات" شامل هر آنچه که ممتنع و واجب نباشد می شود و از این جهت سخت گل و گشاد و بی در وپیکر.

دنیای ممکنات ارسطویی، اصولا فاقد درجه بندی برای اعضایش است. مثلا هیمنقدر که ما ثابت کنیم که برای x الگو بودن محال نیست، فورا "الگو بودگی x"  شیرجه می زند در این مجموعه و مدعای حریف مبنی بر الگو نبودن x متزلزل می شود و در جدل ما برنده شده ایم. اما واقعیت های اطراف ما آنقدر آنالوگ و بینابینی هستند که اگر منطقی هم توان توصیف آنها را داشته باشد، منطقی خواهد که بجای صفر و یک (دو مقدار متعین) گستره ای از صفر تا یک (گستره ای با بی نهایت مقدار که ضمن دو حد غایی آن هم متعین هستند) را در بر گیرد. جالب اینجاست که این منطق – که اکنون فازی خوانده می شود- هم از سوی ریاضی دانها ابداع شده و پیش از پیدا شدن سروکله اش در فلسفه، سر از صنعت درآورده. (پشت ماشین لباسشویی تان را نگاه کنید. شاید چیزی از فازی نوشته باشد)

از فازی بگذریم و همین قدر در نظر داشته باشیم که جز منطق کلاسیک، منطق های دیگری هم هستند؛ که هم ریشه در واقعیات دارند و با احوالات فکری ما سازگارترند و هم فرمول بردارند و با دقیق ترین علوم (ریاضی) قابل بیان. مثلا در همان مثال مورد مناقشه، در این نظام، به صرف ردّ محال بودن غیر قابل الگو بودن x ، مساله تمام نمی شود و باید دید نسبت این گزاره به صفر یا یک چگونه است، به کدام حد نزدیک و چقدر؟

ادامه دارد...

نوشته شده توسط farjami در 12:51 AM | نظرات (6) |