دينِ ِ رفتگانِ آن راهِ دراز

دير زماني بود كه گمان مي كردم مهمترين كاركرد دنيوي «دين»‌ها، سازماندهي كنش‌هاي فردي و اجتماعي انسان‌هاست و وظيفه اوليه و اصلي هر ديني، خواه خدا آنرا فروفرستاده باشد يا برساخته انسان‌ها باشد، تببين روش زندگاني مادي انسان‌هاست. بعد از مرگ نابهنگام برادر كوچكم، كه اولين مواجهه جدي و تجربه نزديك من از مرگ بود، در آن باورم شك كرده ام و گمانم بر اين قرار گرفته كه دين‌ها پيش از هر چيز وظيفه توجيه و تفسير انسان با مرگ را بر عهده دارند.
مرگ ناگهاني‌ترين، عظيم‌ترين و غير قابل فهم ترين تجربه بي استثناي هر بشري‌ست. تجربه اي است غريب، كه هرچند فراگير و همگاني است اما دو ويژگي ناهمگون را داراست: به غايت «شخصي» و در عين حال جز در مقام «ديگري» نمي توان به آن پرداخت. راه درازي است كه هيچ بازآمده ايش نيست تا به ما رازش را بازگويد.
ما در مقابل مرگ - چه مرگ خود و چه ديگران- به معناي واقعي كلمه «بي‌چاره»ايم و در مقابل مرگ آنها كه دوستشان داريم، علاوه بر بيچاره، به شدت ترحم برانگيز و بهت زده خواهيم بود.
اين‌ها تجربه بي واسطه من در مواجهه با مرگ محسن بود. كسي كه واقعا دوستش داشتم و ارتباط عاطفي غريبي (چيزي بين نسبت برادري و فرزندي) با او داشتم. بعد از ناهاري، او با لباس ورزشي از منزل بيرون مي‌رود، چند دقيقه بعد مي‌ميرد و ساعتي بعد خبر مرگ محسن، ما را در خود مي بلعد. مشتي بيچاره و مبهوت كه هيچ كاري - به معناي مطلق كلمه- از دستشان بر نمي آيد. و اندك اندك كه از بهت - و نه بيچارگي- خارج مي شوند كاري جز پناه بردن به دامان سنتها و دين ندارند. اما اينها هم جز حواشي مبتذل آن اتفاق عظيم، چيزي را نمي پردازند. جهان به دو بخش پس از مرگ و پيش از مرگ تقسيم مي شود، كه يكي كاملا ناشناحته و ديگري كم شناخته است. به هر ميزان كه جهل درمورد هر دوجهان بيشتر است، پناه جويي از ماوراالطبيعه بيشتر مي شود. از تقدير و چشم زخم تا برزخ و معاد، همه در كار مي شوند تا صاحبان عزا -ما بيچارگان مبهوت- عجز ترحم‌برانگيز خود را فراموش كنند.
همه به قبل(واقعي) و بعد(موهومي) آن اتفاق عظيم و مطلقا غير قابل فهم درمي‌آويزند، و مرگ همان نقطه صفري است كه به هر دو سوي اين بردار (اگر هر دو سويي وجود داشته باشد!) معنا مي بخشد. صفري كه در زير كسري كه صورت آن زندگاني است، بيرحمانه منتظر عملي‌است كه حاصل آن بي‌نهايت خواهد بود. منفي و مثبت‌اش هم فرقي نمي كند!

نوشته شده توسط farjami در 2:47 PM | نظرات (30) | ترک بک (359) |